Časopis Prosvjeta

Najbolji dugometražni film na 16. izdanju međunarodnog Zagreb film festivala je “Teret” srpskog režisera Ognjena Glavonića, rađen u produkciji Srbije, Francuske, Hrvatske, Irana i Katara. Odluku da “Teret” bude pobjednički film donio je žiri koji su činili glumica Deborah Kara Unger i režiseri Juho Kuosmanen i Maja Miloš. U ime ekipe nagradu je primio tumač glavne uloge Leon Lučev. Na ovogodišnjem festivalu od 11. do 19. novembra u takmičarskim i popratnim programima prikazano je stotinjak filmova uz otprilike toliko gostiju festivala. Zajednička nit koja se provlači kroz filmove iz glavnog programa ove godine su junaci na prekretnicama, rekao je direktor festivala Boris T. Matić.

Ovogodišnje 41. izdanje Međunarodnog sajma knjiga i učila Interliber, održano od 13. do 18. novembra s oko 300 izlagača iz Hrvatske i drugih zemalja, prošlo je  u znaku prisustva srpskih autora i izdavača, pa i u znaku dodjele književne nagrade “Kočićevo pero” koju dodjeljuje Zadužbina Petar Kočić Banja Luka – Beograd. Ove godine nagradu je dobio Čedomir Višnjić za knjigu “Vreme sporta i razonode – Titina Hrvatska i njeni Srbi 1951. – 1971.”.

Na prigodnoj svečanosti osim laureata govorili su i direktor i glavni urednik Zadužbine Nikola Vukolić, književnik Miljenko Jergović kao član žirija i historičar Milan Radanović.

“Ovo je do sada najbolja Višnjićeva knjiga koja, osim o sudbini Srba, govori i o sudbini Hrvata, jer se ta dva naroda u Hrvatskoj nisu mogla odvojiti. Višnjić je i u ovoj knjizi želeo da piše istoriju, a ne mit. Ovakve knjige pišu se teško, pa se zato rijetko i pojavljuju”, zaključio je Vukolić.

Na Interliberu je, kao i nedavno u Beogradu, bio i štand “Prosvjete” i Izdavačkog poduzeća “Prosvjeta” d.o.o. Ističući da je nagrada afirmativna za Višnjića, tako i za “Prosvjetu” i srpsku zajednicu u Hrvatskoj kojoj daje vjetar u leđa, direktor izdavačkog poduzeća Mirko Marković izrazio je zadovoljstvo ovogodišnjim sajmom. “Posjeta je velika, čemu je doprinijelo i lijepo vrijeme. Moja ocjena je veća od ‘vrlo dobar’ i što se tiče prodaje i što se tiče posjećenosti i interesa za knjigu. Svaki dan je bolji nego prošle godine, što je osnova da ove godine budemo bolji i uspješniji nego lani”, rekao je Marković.

Karlovački pododbor “Prosvjete” organizirao je 10. novembra do sada najmasovniju likovnu koloniju s 21 učesnikom. Osim domaćina, tu su se našli i akademski umjetnici i slikari amateri iz Zagreba, Velike Gorice, Popovače, Velike Kladuše, Pule i Rijeke koji su stvarali djela s motivima Karlovca i pravoslavnih hramova u Hrvatskoj.

Povodom obilježavanja stogodišnjice završetka Prvog svjetskog rata, Srpsko privredno društvo „Privrednik“ i Ambasada Srbije, u prostorijama „Privrednika“ u Zagrebu, organizirale su 8. i 9. novembra projekcije filmova koji govore o Srbiji u tim burnim godinama.

Ambasadorica Srbije Mira Nikolić naglasila je da se taj dio historije godinama zanemarivao. Podsjetila je na velike ljudske gubitke: ukupan broj od 1.245.000 mrtvih u Srbiji, bio je najveći postotak među zemljama učesnicama rata, od čega su 400.000 bili vojne, a preko 800.000 civilne žrtve. Podsjetila je da je 360.000 vojnika i civila pomrlo od tifusa, kao i da ih je 140.000 stradalo u povlačenju kroz Albaniju, nakon što su krajem 1915. godine Centralne sile zauzele Srbiju.

Na Dan primirja, 11. novembra, Ambasada Srbije i predstavnici Srba u Hrvatskoj 11. novembra na zagrebačkom groblju Mirogoj odali su počast vojnim i civilnim ratnim žrtvama. Prije odavanja počasti služen je pomen u pravoslavnoj kapeli Sv. Petra i Pavla, a onda i kod krsta postavljenog kod kapelice, simbola spomena na stradale.

Vijence su položili delegacija Ambasade Srbije – ambasadorica Mira Nikolić, vojni ataše Dejan Đorđević i konzul Nenad Maričić, delegacija srpske zajednice u Hrvatskoj – saborski zastupnik SDSS-a Boris Milošević, zamjenik predsjednika SNV-a Saša Milošević, potpredsjednik SKD-a “Prosvjeta” Siniša Tatalović i predsjednik “Privrednika” Nikola Lunić.

Stogodišnjica primirja u Velikom ratu obilježena je i u Vukovaru. U Srpskom kulturnom centru 9. i 10. novembra održan je  naučno-stručni skup na temu “Prvi svetski rat na južnoslovenskom prostoru i stvaranje Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca” na kojem je učestvovalo 14 istoričara iz Beograda, Novog Sada, Zagreba i Vukovara. Programom skupa smo obuhvatili čitav hronološki niz, od atentata u Sarajevu do događaja koji su prethodili osnivanju Kraljevine SHS, izjavio je Srđan Sekulić, direktor SKC-a.

I ove godine Biblioteka “Prosvjete” u Zagrebu predstavila je nova izdanja knjiga nabavljenih na 63. Međunarodnom sajmu knjiga u Beogradu. Osim 200 naslova kupljenih za 11.000 kuna, na izložbi otvorenoj 7. novembra predstavljeno je i 40 naslova dobivenih razmjenom od Narodne biblioteke Srbije.

Po riječima Čedomira Višnjića iz “Prosvjete”, sajam koji je održan od 21. do 28. oktobra s ukupnom posjetom od oko 200.000 ljudi, okupio je veliki broj ljubitelja knjige s područja bivše Jugoslavije osim Slovenije. “Na sajmu su bili ljudi iz Zagreba, cijele Hrvatske, BiH, pa i Podgorice. Kaže se da se oko 50 posto knjiga koje se u Srbiji prodaju tokom godine proda na Sajmu, između ostalog i zbog popusta i pristupačnih cijena i za kupce iz Srbije. Štoviše, ove godine bilježi se i veći promet nego lani”, rekao je Višnjić. Nabavljani su isključivo novi naslovi iz svih domena publicistike i beletristike, kao i stručna literatura humanističkih nauka, rekao je Višnjić.

Na 63. po redu međunarodnom Sajmu knjiga predstavili su se SKD “Prosvjeta” i Izdavačko poduzeće “Prosvjeta” s “Ljetopisom” i tematskim izdanjem časopisa “Prosvjeta” s tekstovima nastalim početkom 70-ih. Broj su promovirali sadašnji i nekadašnji urednik, Čedo Višnjić i Milorad Novaković, kojima se kasnije pridružio i pjesnik i pisac Goran Babić.

U okviru Dana srpske kulture, u prostorijama Središnje biblioteke Srba u Zagrebu, 6. novembra održan je naučni skup “Umjetnička baština Srba u Hrvatskoj”. Učešće u radu uzeli su najpozvaniji stručnjaci za tu oblast, uglavnom historičari umjetnosti iz Beograda i Zagreba.

Skup je moderirao Branko Čolović, voditelj Registra kulturne baštine Srba u RH koji djeluje u okviru SKD “Prosvjeta”. Obraćajući se skupu u ime organizatora, generalni sekretar SKD “Prosvjeta” Slobodan Živković naglasio je važnost očuvanja baštine Srba na ovim prostorima.

O umjetničkoj opremi četverojevanđelјa iz manastira Pakre govorio je beogradski profesor Zoran Rakić, spominjući dugogodišnju djelatnost pisca Dimitrija Daskala. Snježana Orlović govorila je o tragovima fresaka na fasadi crkve Uspenja Bogorodice u Manastiru Krupa, dok je Ljilјana Stošić iz SANU-a govorila o 76 ikona bokokotorskih majstora koliko ih je u Hrvatskoj. Profesorica na beogradskom Fakultetu likovnih umjetnosti Aleksandra Kučeković obrađivala je historijsku dvojbu da li je ikonopisac iz 18. vijeka Hristofor Žefarović djelovao u Slavoniji, dok je profesor Dragan Damjanović sa zagrebačkog Filozofskog fakulteta (FFZG) govorio o načinima financiranja izgradnje, obnove i opremanja pravoslavnih crkava u Hrvatskoj u 19. vijeku.

Ljubica Sekulić Trumbetaš govorila je o drvenim pravoslavnim crkvama u okolici Grubišnog Polja od kojih su neke uništene 90-ih, a Branko Čolović o crkvi Sv. Ilije u Markovcu kao o svojedobnom ktitorskom poduhvatu. Profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu Aleksandar Kadijević bavio se projektima beogradskih arhitekata u Hrvatskoj od 1918. do 1941. Profesor FFZG-a Frano Dulibić predavao je o zagrebačkom periodu djelovanja karikaturista Pjera Križanića, a Boris Vrga o Prvoj izložbi zagrebačkih umjetnika iz 30-ih i tada postavljenoj slabo poznatoj slici slikara Stanoja Jovanovića.

Učesnici su se usaglasili o potrebi godišnjeg održavanja takvih skupova prije svega zbog stanja (ne)istraženosti srpske baštine u Hrvatskoj. Najavljeno je i objavljivanje odgovarajućeg Zbornika radova s radovima učesnika.